Aseptika va Antiseptika

Xirurgiya fanining muhim asoslari - Ta'limiy portal

Aseptika va Antiseptika nima?

ASEPTIKA

Aseptika - bu mikroorganizmlarning jarrohlik maydoniga kirib qolishining oldini olish uchun qo'llaniladigan profilaktik tadbirlar majmuasidir.

Maqsad: Infektsiyaning oldini olish

ANTISEPTIKA

Antiseptika - bu jarrohlik maydonida, yarada yoki organizmda mavjud bo'lgan mikroorganizmlarni yo'q qilish yoki ularning faoliyatini susaytirish tadbirlaridir.

Maqsad: Infektsiyani davolash

Aseptikaning asosiy prinsiplari

  1. Sterillik: Barcha asbob-uskunalar va materiallar steril bo'lishi kerak
  2. Zonalash: Steril va nosteril zonalarni ajratish
  3. Yo'naltirish: Harakatlar steril zonadan nosteril zonaga qarab bo'lishi kerak
  4. Nazorat: Sterillik buzilishini darhol aniqlash va bartaraf etish

Antiseptikaning turlari

Tarixiy rivojlanish

Aseptika va antiseptika fani xirurgiyada inqilobiy o'zgarishlar yaratdi va jarrohlik amaliyotini tubdan o'zgartirdi.

Muhim tarixiy voqealar

Yil Olim Hissa
1847 Ignaz Semmelweis Tug'ruqxonalarda qo'llarni xlorli ohak bilan yuvishni joriy qildi
1865 Louis Pasteur Mikroorganizmlar nazariyasini yaratdi
1867 Joseph Lister Karbol kislotasidan foydalangan holda antiseptika usulini joriy qildi
1886 Ernst von Bergmann Bug' yordamida sterilizatsiya usulini ishlab chiqdi
1890 William Halsted Jarrohlik qo'lqoplarini joriy qildi

Joseph Lister antiseptikaning asoschisi hisoblanadi. U 1867 yilda karbol kislotasi (fenol) yordamida yaralarni ishlov berish usulini taklif qildi. Bu usul jarrohlikdan keyingi o'lim darajasini 45% dan 15% ga kamaytirishga yordam berdi.

Aseptika kontseptsiyasi antiseptikadan keyinroq paydo bo'ldi. Ernst von Bergmann va uning shogirdlari bug' yordamida sterilizatsiya usulini ishlab chiqdilar va bu aseptikaning rivojlanishida muhim qadam bo'ldi.

Sterilizatsiya usullari

Sterilizatsiya - bu tibbiy asbob-uskunalar, kiyim-kechak va boshqa materiallardan barcha tirik mikroorganizmlar va ularning sporalarini to'liq yo'q qilish jarayonidir.

Issiqlik sterilizatsiyasi

  • Avtoklav: 132°C, 2 atm, 20 daqiqa
  • Quruq havo: 180°C, 60 daqiqa
  • Qaynatish: 100°C, 30-60 daqiqa

Kimyoviy sterilizatsiya

  • Etilen oksid: Plastik buyumlar uchun
  • Formaldegid: Kamera usuli
  • Glutaraldegid: Endoskoplar uchun

Radiatsion sterilizatsiya

  • Gamma nurlar: Bir martalik buyumlar
  • UV nurlar: Havo va sirtlarni sterilizatsiya
  • Beta nurlar: Sanoat sharoitida

Sterilizatsiya jarayonining bosqichlari

  1. Tozalash: Mexanik va kimyoviy tozalash, yuvish
  2. Dezinfeksiya: Dastlabki mikroorganizmlarni yo'q qilish
  3. Quritish: To'liq quritish
  4. Qadoqlash: Maxsus qadoqlarga joylashtirish
  5. Sterilizatsiya: Tanlangan usul bilan sterilizatsiya qilish
  6. Saqlash: Steril sharoitda saqlash
  7. Nazorat: Sterillik indikatorlari yordamida tekshirish

Sterilizatsiya nazorati

Sterilizatsiya samaradorligini nazorat qilish uchun quyidagi usullar qo'llaniladi:

Amaliy qo'llanilish

Jarrohning qo'llarini tayyorlash

Qo'llarni steril holga keltirish aseptikaning eng muhim qismidir. Zamonaviy usullar:

Klassik usul (Spasokukotskiy-Kocherginskiy)

0.5% ammiak eritmasi bilan 2 marta 3 daqiqadan, so'ngra 96% spirt bilan ishlov berish.

Zamonaviy antiseptiklar

Xlorheksidin, xibantan, sterillium kabi mahsulotlar bilan 2-3 daqiqa ishlov berish.

Qo'lqoplar

Steril lateks yoki nitril qo'lqoplarni kiyish qo'llarni antiseptika qilishdan keyin amalga oshiriladi.

Operatsion maydonni tayyorlash

  1. Terini tozalash: Mexanik tozalash, sovun bilan yuvish
  2. Sochlari qirqish: Zarumat bo'lsa (operatsiyadan oldin)
  3. Antiseptik ishlov: 70% spirt, yod, xlorheksidin
  4. Steril material bilan qoplash: Faqat operatsion maydonni ochiq qoldirish

Operatsion xona talablari

Asbob-uskunalarni sterilizatsiya qilish

Asbob turi Sterilizatsiya usuli Parametrlar
Metall asboblar Avtoklav yoki quruq havo 132°C, 20 min yoki 180°C, 60 min
Jarrohlik matolar Avtoklav 132°C, 20 daqiqa
Optik asboblar Kimyoviy Glutaraldegid 3%, 45 daqiqa
Plastik buyumlar Etilen oksid 55°C, 6 soat
Shpritslar, igna Zavod sharoitida radiatsion Gamma nurlar

Bilimingizni tekshiring

Biologik antiseptikaga nima kiradi?

  • A) Fenol
  • B) Spirt
  • C) Antibiotiklar
  • D) Xlorheksidin

Avtoklavda sterilizatsiya qanday haroratda amalga oshiriladi?

  • A) 100°C
  • B) 120°C
  • C) 132°C
  • D) 180°C

Operatsion xonada havo almashinuvi soatiga necha marta bo'lishi kerak?

  • A) 5-10 marta
  • B) 10-15 marta
  • C) 20-25 marta
  • D) 30-35 marta

Antiseptikaning asoschisi kim?

  • A) Louis Pasteur
  • B) Ignaz Semmelweis
  • C) Joseph Lister
  • D) Robert Koch

Antiseptikaning qaysi turi mavjud emas?

  • A) Mexanik
  • B) Fizik
  • C) Kimyoviy
  • D) Ruhiy

Jarrohning qo'llarini tayyorlashda qaysi modda ishlatiladi?

  • A) Faqat sovun
  • B) Xlorheksidin, spirt
  • C) Faqat suv
  • D) Shampun

Optik asboblarni sterilizatsiya qilish uchun qaysi usul ishlatiladi?

  • A) Avtoklav
  • B) Quruq havo
  • C) Kimyoviy (glutaraldegid)
  • D) Qaynatish

Quruq havo sterilizatori qanday haroratda ishlaydi?

  • A) 120°C
  • B) 150°C
  • C) 180°C
  • D) 200°C

Sterilizatsiyaning kimyoviy nazorati qanday amalga oshiriladi?

  • A) Harorat o'lchash
  • B) Indikatorlar yordamida
  • C) Ko'z bilan ko'rish
  • D) Og'irlikni o'lchash

Aseptika nima?

  • A) Mikroorganizmlarni yo'q qilish usuli
  • B) Mikroorganizmlarning kirib qolishining oldini olish
  • C) Antibiotiklar bilan davolash
  • D) Yaralarni yuvish usuli